Steeds meer Nederlandse mannen krijgen via een online kliniek of de huisarts toegang tot afvalmedicatie zoals Ozempic, Wegovy of Mounjaro. De kilo's vliegen eraf, de broekmaat krimpt, en op Instagram lijkt iedereen ineens strakker dan ooit. Wat veel minder aandacht krijgt: die kilo's die verdwijnen, zijn niet alleen vet. Nieuw onderzoek laat zien dat de medicatie ook je spieren aanpakt en zelfs je haargroei kan beïnvloeden.
Van diabetesmiddel tot afslankhype
Ozempic en Wegovy bevatten semaglutide, Mounjaro en Zepbound bevatten tirzepatide. Beide stoffen zijn GLP-1-receptoragonisten, oorspronkelijk ontwikkeld voor de behandeling van diabetes type 2. Het middel vertraagt de maaglediging en onderdrukt je hongergevoel, waardoor je vanzelf minder eet. Dat werkt zo goed dat de medicijnen wereldwijd zijn uitgegroeid tot een afslankmiddel, ook voor mensen zonder diabetes. In Nederland schrijven artsen het steeds vaker voor bij overgewicht, en een groeiende groep mannen haalt het via particuliere klinieken.
Je verliest ook spiermassa, en dat is een probleem
Het probleem zit in wat er precies verdwijnt als de kilo's eraf gaan. Onderzoekers van het Amerikaanse National Institutes of Health brachten in kaart dat een aanzienlijk deel van het gewichtsverlies bij GLP-1-medicatie uit spierweefsel bestaat, in sommige studies tot zo'n 25 tot 40 procent van het totale gewichtsverlies. Dat is fors meer dan bij afvallen via voeding en beweging, waarbij het lichaam vooral vet aanspreekt.
Minder spiermassa betekent een tragere stofwisseling, minder kracht en op langere termijn een hoger risico op sarcopenie, het versneld verlies van spierweefsel dat normaal pas op latere leeftijd optreedt. Voor mannen die toch al weinig aan krachttraining doen, is dat extra reden om juist nu de sportschool niet te laten schieten. Wil je je spieren een steuntje in de rug geven tijdens het afvallen, dan is creatine nog altijd het meest onderschatte supplement voor mannen.
Het verband met haaruitval is nu wetenschappelijk bevestigd
Waar haaruitval bij GLP-1-gebruikers eerst vooral een anekdote was die rondging op Reddit en TikTok, bevestigt een grote studie in het British Medical Journal het verband inmiddels met harde cijfers. Onderzoekers volgden circa 40.000 patiënten en vonden dat gebruikers van semaglutide en tirzepatide 37 procent vaker haaruitval ontwikkelden dan mensen die een SGLT-2-remmer gebruikten, en 68 procent vaker dan gebruikers van een DPP-4-remmer, twee andere veelgebruikte diabetesmedicijnen. Penn Medicine bericht dat dit de eerste studie op deze schaal is die het signaal bevestigt.
De verklaring ligt vermoedelijk niet in het medicijn zelf, maar in het snelle gewichtsverlies. Een lichaam dat in korte tijd fors afvalt, kan haarzakjes tijdelijk in een rustfase duwen, een verschijnsel dat artsen telogeen effluvium noemen. Het is meestal omkeerbaar, maar niet iedereen wacht dat rustig af als er ineens plukken haar in de douchafvoer liggen.
Voor wie het risico het grootst is
Niet iedereen loopt evenveel kans op deze bijwerkingen. Mannen met erfelijke aanleg voor kaalheid aan de kruin of slapen merken een versneld verloop eerder dan mannen zonder die aanleg, simpelweg omdat hun haarzakjes al gevoeliger zijn voor verstoring. Hetzelfde geldt voor spierverlies: hoe minder spiermassa je had vóór je startte, hoe zwaarder een verlies van 25 tot 40 procent van je afgevallen kilo's weegt. Mannen boven de veertig die al jaren nauwelijks aan krachttraining doen, lopen dus een groter risico dan een dertiger die drie keer per week in de sportschool staat. En hoe sneller je afvalt, meestal in de eerste maanden van een hoge dosering, hoe groter de kans dat je lichaam spierweefsel en haarzakjes tegelijk onder druk zet.
Hoe je spieren spaart tijdens het afvallen
De oplossing is niet stoppen met de medicatie zonder overleg met je arts, maar wel je gewoontes aanpassen zodat je lichaam de spieren die je hebt, vasthoudt. Artsen en diëtisten raden bij GLP-1-gebruik doorgaans drie dingen aan:
- Voldoende eiwit binnenkrijgen, ook als je eetlust laag is. Denk aan 1,6 tot 2 gram eiwit per kilo lichaamsgewicht, verspreid over de dag. L-glutamine kan daarbij helpen als aanvulling op je herstel, al vervangt geen enkel supplement een tekort aan eiwit uit voeding.
- Minimaal twee keer per week krachttraining, ook met een simpel full body schema. Spieren die je gebruikt, breekt je lichaam minder snel af.
- Niet te snel afvallen. Een geleidelijker traject geeft je lichaam meer tijd om spierweefsel te sparen in plaats van het als eerste op te offeren.
Twijfel je tussen intensief sporten of het rustiger aanpakken tijdens een afvaltraject, lees dan ook waarom rustig trainen je op termijn juist sneller maakt. Dat principe geldt des te meer als je lichaam al onder druk staat door een fors calorietekort.
Wat dit betekent voor jou
Ozempic en vergelijkbare middelen werken, dat bewijzen de wachtlijsten bij klinieken wel. Maar de medicatie is geen wondermiddel zonder prijskaartje. Ga je eraan beginnen of gebruik je het al, bespreek dan met je arts hoeveel eiwit je nodig hebt en overweeg bloedonderzoek als je haar merkbaar dunner wordt. En blijf vooral aan de weg timmeren in de sportschool. De spuit doet het werk aan je eetlust, maar je spieren behoud je nog altijd zelf.